To jest dobry artykuł

XXI Puchar Gordona Bennetta (balonowy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
XXI Balonowy Puchar Gordona Bennetta
Bazylea (Szwajcaria) Warszawa
Ilustracja
Puchar Gordona Bennetta z 1933 roku
Data 2 września 1933
Miejscowość Chicago
Organizator FAI
Liczba zawodników 8 załóg
Liczba reprezentacji 6
Zwycięzcy
 Polska Franciszek Hynek
Zbigniew Burzyński

XXI Puchar Gordona Bennetta – zawody balonów wolnych o Puchar Gordona Bennetta, które odbyły się w 1933 roku w Chicago. Zgłoszonych w nich było siedem załóg z pięciu krajów, z których wystartowało sześć. Zwycięzcami po raz pierwszy została polska załoga Franciszek Hynek i Zbigniew Burzyński na balonie Kościuszko, co zostało odnotowane jako duży sukces sportowy lotnictwa polskiego. Miejsca lądowania wypadały na terytorium USA i Kanady, przy tym załogi dwóch balonów: Kościuszko i Goodyear IX po wylądowaniu w puszczy kanadyjskiej miały problemy z dotarciem do miejsc zamieszkanych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zawody balonów wolnych o Puchar Gordon Bennetta były organizowane od 1906 roku. W 1933 roku organizatorem były Stany Zjednoczone, których załoga rok wcześniej nie tylko wygrała zawody, ale dzięki zwycięstwu po raz trzeci z kolei zdobyła puchar na własność. Zwycięską załogę tworzyli podpułkownicy Settle i Bushnell na balonie U.S. Navy[1]. Ponieważ poprzedni puchar ufundowany w 1929 roku przez Henry’ego Forda przeszedł na własność Amerykanów, nowy w 1933 roku ufundowała redakcja Chicago Daily News[2].

W zawodach zorganizowanych w Chicago wzięło udział sześć balonów: dwa z USA i po jednym z Niemiec, Francji, Belgii i Polski[3]. Powodem zgłoszenia tak małej ilości załóg z Europy były duże koszty. Tylko Niemcy w ostatniej chwili podjęli decyzję o wysłaniu drugiego balonu. Piloci zostali wybrani spośród 8 kandydatów po wyścigu kwalifikacyjnym[4]. Zawody rozpoczęły się 2 września 1933 roku jako jedna z imprez towarzyszących trwającej od czerwca Wystawie Światowej[1]. Były też jedną z atrakcji trwających w dniach 1–4 września wyścigów lotniczych International Air Races[5]. Zgodnie z regulaminem zwycięzcą miała zostać załoga, która przeleci najdłuższy odcinek w linii prostej od miejsca startu do miejsca lądowania[3].

Udział Polaków[edytuj | edytuj kod]

Na zawody poleciał zastępca szefa Departamentu Aeronautyki płk Tytus Karpiński wraz z kpt. Franciszkiem Hynkiem i por. Zbigniewem Burzyńskim. Załoga zabrała balon Kościuszko, który został wykonany w warsztatach I Baonu balonowego w Jabłonnie o pojemności 2200 m³[6]. Zawodnicy za pośrednictwem biura Orbis odbyli podróż koleją do Hawru, a stamtąd statkiem „Ile de France” do USA[7].

Mapka pokazująca trasy balonów biorących udział w zawodach w 1933 roku. Napis podkreśla sukces Polaków, którzy wygrali startując po raz drugi w zawodach

Balon Kościuszko został zbudowany w Wojskowych Warsztatach Balonowych w Jabłonnie i otrzymał znaki rejestracyjne SP-ADS. Balon ważył 600 kg i mógł zabrać około 1400 kg balastu (tj. około 140 worków piasku). Posiadał radioodbiornik i butle z tlenem, ponieważ jego maksymalny pułap wynosił 9500 m n.p.m. Butle pełniły też rolę balastu i po zużyciu były na specjalnych spadochronach wyrzucane. W razie konieczności wodowania gondola posiadała specjalne pływaki, a dodatkowo na czas zawodów przymocowano do niej małą gumową łódkę[3]. Zakłady w Jabłonnie budując balon, zastosowały nowe rozwiązania: „powłoka wykonana była z materiału bawełnianego powlekanego cienkimi warstwami gumy, z użyciem dwóch gatunków materiału. Pierwszych sześć górnych pierścieni powłoki skonstruowano z cięższego materiału obustronnie gumowanego, natomiast pozostałe dolne z tkaniny jednostronnie powlekanej mieszanką kauczukową. Udoskonalono konstrukcję sieci, klapy i obręczy nośnej oraz zbudowano wygodny lekki kosz dla załogi i wyposażenia”[1].

Przebieg zawodów[edytuj | edytuj kod]

W zawodach wzięło udział 6 załóg. Ponieważ ciśnienie gazu węglowego, którym napełniano balony, było niskie, proces ten musiał rozpocząć się już 1 września[4]. Oprócz 1700 m³ gazu dodano 500 m³ wodoru[8]. Balon niemiecki Wilhelm von Opel miał przed startem wypadek. Powłoka balonu została porwana przez wiatr, a potem uderzyła w ziemię. Z powodu uszkodzenia balonu, załoga musiała wycofać się z zawodów[9][10].

Zwycięzcy XXI Pucharu Gordona Bennetta

Start rozpoczął się 2 września o 18.00 z lotniska w Curtiss Wright Reynolds Aiport w Glenview na przedmieściach Chicago. Jako pierwszy wystartował balon amerykański pilotowany przez van Ormana, następnie belgijski, jako trzeci wyruszył US Navy, a po nim Deutschland. Polscy zawodnicy wystartowali o 19.06, a po nich wyruszyła załoga francuska. Każdy balon był przepychany na platformę i wyruszał w podróż przy dźwiękach hymnu narodowego. Start oglądało 80 tys. widzów[4]. Niemiecki balon Deutschland po pokonaniu jeziora Michigan wylądował na brzegach jeziora Huron[4].

Polscy zawodnicy początkowo lecieli na wysokości 50 do 500 metrów nad ziemią. Wiatr znosił ich na północny wschód. Przelecieli nad jeziorem Michigan, potem Huron. 3 września rano lecieli na wysokości 1000 metrów i postanowili wznieść się na 4500 metrów. Na tej wysokości lecieli do 4 września, wznosząc się momentami wyżej, bo na 6500 metrów. Aby utrzymać się w powietrzu, pozbyli się całości balastu, wyrzucając radioaparat, ciepłe buty, aparaty tlenowe, a na końcu prowiant. 4 września rano wylądowali w lesie na terenie Kanady. Kosz zawisł na drzewie na wysokości 2,5 metra. Przez 5 dni polscy zawodnicy przedzierali się w kierunku linii kolejowej, którą zauważyli na dwie godziny przed lądowaniem, mając do jedzenia tylko 12 pomarańczy[11]. Aby wydobyć balon musiano w puszczy wyrąbać kilkumetrową „aleję”[12].

Problemy mieli również piloci amerykańskiego balonu Goodyear IX, którzy zaginęli w puszczy kanadyjskiej[13]. 8 września organizatorzy poprosili władze amerykańskie i kanadyjskie o pomoc w poszukiwaniu załogi dwóch balonów: polskiego i amerykańskiego. W poszukiwaniach wzięło udział 7 samolotów wojskowych[14]. Załoga amerykańska po wylądowaniu w puszczy dotarła do linii telefonicznej i uszkodziła ją, licząc na przybycie ekipy remontowej. Ta udzieliła pomocy „będącym już u kresu sił” zawodnikom[15]. Ward van Orman, trzykrotny zwycięzca Pucharu, który jako wdowiec opiekował się 3 dzieci postanowił zrezygnować z ponownego udziału w zawodach[16].

Załoga balonu US Navy ustanowiła rekord czasu lotu na balonie o pojemności 2200 m³ po locie trwającym 51 godzin[17]. Wyniki zawodów ogłoszono w drugiej połowie września, a wręczenie pucharu miało miejsce 1 października[18].

Zajęte

miejsce

Balon Pojemność

[m³]

Załoga Kraj Czas lotu

[h]

Odległość

w km

Miejsce

lądowania

(najbliższe

duże miasto)

1 Kościuszko 2200 Franciszek Hynek

Zbigniew Burzyński

 Polska 39:32[19] 1361,00 Kanada

Riviere a Pierre

2 US Navy 2200 Thomas G. W. Settle

Charles H. Kendall

 Stany Zjednoczone 51:00[17] 1248,00 USA

Hotchkiss Grove[20]

(Branford)

3 Goodyear IX Ward Tunte van Orman

Frank A. Trotter

 Stany Zjednoczone 791,00 Kanada

(Sudbury)[21]

4 Deutschland 2200 Richard Schütze

Erich Körner

 III Rzesza 26:00 403,00 USA

Klingstone

Michigan[22]

5 World’s Fair[23] Philippe Quersin

Martial Van Schelle

 Belgia 368,00 USA

Harbor Springs[24]

6 Verdun Georges Ravaine

Georges M. Blanchet

 Francja 249,00 USA

Albion[25]

Wilhelm von Opel 2200 Erich Deku

Fritz von Opel

 III Rzesza nie wystartował
E. Tilgenkamp

Ernest L. Maag

 Szwajcaria nie wystartował[26]

Wręczenie nagród[edytuj | edytuj kod]

Zbigniew Burzyński obok balonu Kościuszko w kanadyjskiej puszczy

Wręczenie nagród zaplanowano na terenie wystawy „Sto lat postępu” w Chicago. Dzień wcześniej polscy zawodnicy przylecieli samolotem z Nowego Jorku. Na lotnisku witali ich licznie zgromadzeni przedstawiciele Polonii. 1 października w obecności 30 tys. widzów (w tym 25 tys. Polaków), po odczytaniu telegramów z gratulacjami od prezydenta USA, zostały wręczone nagrody. Jako pierwszy medale wystawy światowej wręczył wiceprezes wystawy Peterson, następnie szef departamentu lotnictwa William McGrocken przekazał im czek na 1000 dolarów, a na końcu wydawca Chicago Daily News płk Knox wręczył puchar[18]. W uroczystościach wziął udział polski konsul Tytus Zbyszewski, a stacje radiowe National Broadcasting Company przeprowadziły transmisję[18].

Powrót do kraju[edytuj | edytuj kod]

Do Polski zawodnicy wrócili z Nowego Jorku statkiem „Kościuszko”. Wpłynął on do portu w Gdyni 15 października rano. Zawodnicy zostali powitani przez 8 tys. czekających kibiców wraz z przedstawicielami rządu, w tym dyrektorem urzędu morskiego, oraz komandorem Stefanem Frankowskim z ramienia armii[27]. Po odegraniu hymnu polskiego i amerykańskiego, zawodnicy, owacyjnie witani zaprezentowali zdobyty puchar. Po południu odlecieli do Warszawy. Tam na lotnisku mokotowskim witali ich przedstawiciele rządu, lotnictwa i wojska oraz tłumy publiczności[27]. Zwycięstwo Hynka i Burzyńskiego stało się trzecim dużym sukcesem lotnictwa polskiego na arenie międzynarodowej (po zawodach Challenge w 1932 roku i przelocie Stanisława Skarżyńskiego przez Atlantyk), więc spotkało się z szerokim odzewem społecznym, przynosząc zwycięskiej załodze popularność[27]. Za zasługi na polu rozwoju i propagandy aeronautyki polskiej kapitan F. Hynek i porucznik Z. Burzyński zostali udekorowani Złotym Krzyżem Zasługi[28][29].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1934 roku Aeroklub Polski wydał wspomnienia Zbigniewa Burzyńskiego Kościuszko nad Ameryką[30].

W 1981 roku Poczta Polska wydała kilka znaczków poświęconych sportowi balonowemu. Na dwóch z nich upamiętniono zwycięzców Pucharu Gordon Bennetta w 1933 roku[31]:

  • znaczek o nominale 3 złote zaprojektowany przez Ryszarda Dudzickiego, nr katalogowy 2584[32]
  • znaczek nieząbkowany o nominale 10,50 zaprojektowany przez Ryszarda Dudzickiego, nr katalogowy 2587. Upamiętniał on cztery polskie załogi, które przed wybuchem II wojny światowej zdobyły Puchar Gordon Bennetta[32].

6 września 2019 roku w Warszawskiej dzielnicy Włochy został odsłonięty mural upamiętniający jednego ze zwycięzców zawodów w 1933 roku Franciszka Hynka. Pokazano na nim balon Kościuszko, na którym dwukrotnie zwyciężał, a w gondoli sylwetki pilota i obserwatora[33][34].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c M. Matuszelański Sport balonowy w Polsce w okresie międzywojennym. Zarys problematyki Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna 2015, t. XIV, nr 1, s. 61–67.
  2. Międzynar. zawody balonów wolnych „Gordon-Bennett” Raz Dwa Trzy 1934 nr 38 s. 12.
  3. a b c Puhar Bennett’a w polskich rękach, Skrzydlata Polska, 1933, nr 9, s. 315–317.
  4. a b c d 21st Coupe Aéronautique Gordon Bennett – Chicago (USA) 1933, www.fai.org, 2 sierpnia 2017 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  5. Beverly Roberts Dawson, Glenview Naval Air Station, Arcadia Publishing, 2007, s. 23, ISBN 978-0-7385-4122-8 [dostęp 2019-10-02] (ang.).
  6. Udział lotników polskich w zawodach o puhar Gordon Bennett’a, Skrzydlata Polska, 1933, nr 8, s. 285.
  7. Rekord polskich aeronautów z „Kościuszki” i rekord Polskiego Biura Podróży „Orbis”, Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 273, s. 8.
  8. Juliusz Borykowski, Kościuszko i Pchar Gordon Bennetta, „Lot Polski” (nr 10), 1933, s. 14–15.
  9. Zawody balonowe o puhar Gordon-Bennetta Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 246, s. 3.
  10. Chicago, USA 1933 – Zawody o Puchar Gordona Bennetta – Balony – Medale na skrzydłach, medalenaskrzydlach.pl [dostęp 2019-09-14].
  11. Co mówią lotnicy. Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 288 z 17 października, s. 3.
  12. Kilkukilometrowa aleja w dziewiczej puszczy, Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 289, s. 15.
  13. Powrót z Odysei..Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 268, s. 8.
  14. Poszukiwania balonu polskiego w Kanadzie Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 251, s. 15.
  15. Jak zwyciężyli Polacy w zawodach o Puchar Gordon-Bennetta Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 255, s. 6.
  16. Ward Van Orman Inducted into the U.S. Ballooning Hall of Fame on July 29, 2018 By the Balloon Federation of America at the National Balloon Museum in Indianola, Iowa [dostęp 2019-10-30].
  17. a b Fédération Aéronautique Internationale (FAI) – Balloon World Records, web.archive.org, 2 czerwca 2006 [dostęp 2019-10-01] [zarchiwizowane z adresu 2006-06-02].
  18. a b c Old. Ter. Jak odbyło się wręczenie nagrody polskim zwycięzcom balonowym w Ameryce, Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 287, s. 4.
  19. Dotychczasowe wyniki sportowe, osiągnięte przez balony polskie, Skrzydlata Polska, 1934, nr 1, s. 25.
  20. The Chicago Tribune and the Daily news, New York 1933 nr 5856 s. 8.
  21. Jak zwyciężyli Polacy w zawodach o Puchar Gordon-Bennetta, „Ilustrowany Kurier Codzienny” (nr 255), 1933, s. 6..
  22. Part G. Gordon Bennett Flights https://www.fai.org [dostęp 2019-10-14] s. 3.
  23. MAX KRONSTEIN, Flo,vn Covers From The International Gordon Bennett Balloon Races In Chicago, 1933, „The Airpost Journal” (nr 12), 1956, s. 398–400.
  24. Two baloonnist crews unreported, „The Ewening Stars”, 5 września 1933, s.4.
  25. Gordon Bennett Baloon Race, Flight, 1933, nr 36, s. 891.
  26. 21st Coupe Aéronautique Gordon Bennett, legends.gordonbennett.aero [dostęp 2020-02-21] (ang.).
  27. a b c Zdobywcy Puharu Gordon-Benetta w triumfalnym powrocie do kraju, Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 288 z 17 października, s. 3.
  28. Kpt. Hynek i por. Burzyński udekorowani Złotym Krzyżem Zasługi, Ilustrowany Kurier Codzienny, 1933, nr 290, s. 1.
  29. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 11 listopada 1933 roku, s. 290.. [dostęp 2019-10-07].
  30. Kościuszko nad Ameryką, Skrzydlata Polska, 1934, nr 2, s. 11.
  31. Poczta balonowa – Epopeja Balonowa – Wydarzenie 1981 r., www.epopejabalonowa.pl [dostęp 2019-09-14].
  32. a b 1981.03.25. Sport balonowy: Katalog Znaków Pocztowych, www.kzp.pl [dostęp 2019-09-14] (pol.).
  33. Walczył na wojnie, wygrywał zawody. Teraz ma swój mural, TVN Warszawa [dostęp 2019-10-07].
  34. Zaproszenie na odsłonięcie muralu Franciszka Hynka, dlapilota.pl [dostęp 2019-10-07] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]